Kooperatiflerin hikayesi ülkemizde çok eskilere dayansa da Enerji Kooperatifçiliği kavramı çok yenidir. 2012 yılına kadar, özellikle Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından enerji üretimi ve bunun da kooperatifler aracılığı ile gerçekleştirilmesi, hiç bilinmeyen bir uygulama idi. 2015 yılında kurulan ilk Enerji Kooperatifi sonrası, günümüzde 40'dan fazla enerji kooperatifi, ülkemizin her köşesinde temsil edilmeye ve faaliyet göstermeye başladı. 2016 yılında Lisanssız Elektrik Üretimi Yönetmeliğinde yapılan değişiklik ile artık "Enerji Kooperatifi" yasal olarak da tanımlanmış bir hal aldı.
Enerji Kooperatifleri Ağı, ülkemizin her köşesine yayılmış olan bu kooperatifleri bir araya getirmek, ortak bir sinerji yaratmak, ulusal ve uluslararası iş birliklerini geliştirmek üzere kurulmuştur. Ağın amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir:
1) Ülke geneline yayılmış olan Enerji Kooperatifleri arasında bilgi, deneyim ve kaynak alışverişini geliştirmek;
2) Enerji Kooperatiflerinin, Enerji Politikaları konusunda daha olumlu, yurttaş tabanlı ve güçlü söz sahibi olmalarını sağlamak;
3) Enerji sektöründe, kooperatif iş modelinin gelişmesini sağlamak;
4) Yeni kurulacak topluluk bazlı enerji üretimi girişimlerine örnek olmak, yol göstermek
5) Enerji Kooperatiflerinin ulusal ve uluslararası iş birliklerini geliştirmek;
6) Enerji Kooperatiflerinin, sektördeki büyük üreticilere karşı savunuculuğunu yapmak.
Enerji Kooperatifleri Ağı projesi, ilki 2016 yılında yapılan ve sonrası her yıl tekrarlanan Uluslararası Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri Konferansları fikri üzerine gelişti. Senede bir kez bile olsa bir araya gelen farklı illerdeki kooperatifler ve temsilcileri, sürekli iletişim içinde olacakları bir mecra yaratma fikri, Konferansları da düzenleyen TROYA ÇEVRE DERNEĞİ ve TROYA YENİLENEBİLİR ENERJİ KOOPERATİFİ'nin, Sivil Toplum için Destek Vakfı iş birliği ile başladığı bir proje ile geliştirildi.
Yerel girişimlerin bir araya gelerek, kooperatif modelini de esas alarak, kendi ihtiyaç duydukları elektriği, yenilenebilir kaynaklardan elde ederek ve fazlasını da şebekeye vererek;
a. Yaşadığımız Dünya'ya karşı fosil yakıtlardan kaynaklanan sera gazı salımlarını azaltmak,
b. Ülkemizde Enerji Bağımsızlığını sağlamak,
c. Kooperatiflerin çalıştıkları bölgeye ve ülkemize ekonomik getiri sağlamak,
d. Yurttaşlar arasında üretim ve tüketimde enerji demokrasisini geliştirmek,
e. Bağımsız şebekeler aracılığı ile, enerji kayıplarını engellemek ve verimliliği arttırmak,
f. Kooperatif modeli ile yerel katılımcılık ve demokrasinin gelişmesini sağlamak
yerelde yaşayanlara gelir sağlamanın ötesinde, tabandan tavana doğru bir demokrasi modelinin de güçlenmesi aşamasında sorumluluklarını geliştirmesini sağlamaktadır.
KOOPERATİFÇİLİK
Kooperatif, ortak ekonomik, sosyal ve kültürel ihtiyaç ve istekleri, müşterek sahip olunan ve demokratik olarak kontrol edilen bir işletme yoluyla karşılamak üzere, gönüllü olarak bir araya gelen insanların oluşturduğu özerk bir kurumdur. Bu tanımda Uluslararası Kooperatifler Birliği ICA, kooperatifleri tanımlarken, insanların ihtiyacından yola çıkan kurum olarak belirlemektedir. Kooperatiflerin temel ilkeleri de zaten bu tanımda yer almaktadır. 7 temel ilkeye göz atmak gerekirse;
1- Gönüllü ve Açık Üyelik
Kooperatiflere ortaklık gönüllülük esasına göre ve herkese açıktır.
2- Ortakların Demokratik Kontrolü
Ortaklar, kooperatifin işleyişini demokratik olarak kontrol edebilirler.
3- Ortakların Ekonomik Katılımı
Ortaklar, kooperatife ekonomik katkı sağlamalıdır.
4- Özerklik ve Bağımsızlık
Kooperatifler özerk bir yapıya sahip oldukları için bağımsızdırlar.
5- Topluluğuna karşı Eğitim, Öğretim ve Bilgilendirme
Kooperatifler, ortakları için bilgilendirme, eğitim ve toplumsal gelişmeyi arttıracak etkinlikler düzenler.
6- Kooperatifler Arası İşbirliği
Diğer kooperatifler ile iş birliği yapılarak yerel kalınmaya destek olurlar.
7- Topluma Karşı Sorumluluk
Şeffaflık, eğitim, iş birliği gibi kavramları yayarak, toplumların gelişmesine yardımcı olurlar.
ENERJİ SEKTÖRÜ VE KOOPERATİFÇİLİK
Ülkemizde enerji üretimi, çoğunlukla özel sektör tarafından gerçekleştirilmektedir. Kooperatifler de özel sektörün birer parçasıdır. Ticaret Kanununa göre bir şirket modeli olarak tanımlanırlar. Her alanda olduğu gibi, elektrik üretiminde de kooperatiflerin olması çok doğaldır. Kooperatifler yerel yatırımlar yarattıkları için daha çok yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak, elektrik üretimi sağlamaktadırlar. Ülkemizde genellikle güneş enerjisi ile elektrik üretimi yapan kooperatifler, bulundukları bölgenin koşullarına göre rüzgar, hidro kaynaklar ve biyo-kütle de kullanmaktadırlar.
